De Cesar Way?

cicadecanina

In het jaar 2010 sta ik in de langwerpige schaduw van een cactus tussen de honden van Doggy Day Camp, waar ik als hondentrainer werk. Sue, mijn collega, werpt een balletje waar enkele onvermoeibare collies achteraan rennen.
‘Binnenkort is er een samenkomst van positieve trainers in LA. Je kan met me meerijden als je wil’, zegt ze.
‘Cool. Is Cesar gonna be there?’
Sue knijpt haar ogen dicht tegen de zon. ‘Nee, tuurlijk komt Cesar niet. Hij is helemaal geen positieve trainer, en is dus ook niet uitgenodigd door het commité.’
Dit keer werp ik het balletje, en terwijl Sue het water voor de honden bijvult, vraag ik me af of de plotseling ongemakkelijke sfeer te wijten valt aan ergernis of jaloezie.

Laten we niet rond de pot draaien, dat doen we ook niet tegenover de honden waarmee we werken. Er zijn vandaag een heleboel trainers, gedragstherapeutes, gedragsdeskundigen, coaches, gedragsbegeleiders, of hoe je ons ook wil noemen. Sommigen baseren hun methodes op de wetenschappelijke onderzoeken die de laatste decennia op honden zijn verricht. Anderen vertrouwen op eigen ervaringen, en nog anderen worden copy-cats van reeds gevestigde collega’s. Boven al dat geroezemoes hoor je voornamelijk één stem, en die klinkt Amerikaans met een Mexicaans accent.
Cesars positie binnen de hondenpsychologie doet me denken aan de positie van de wilde wolf binnen onze maatschappij. Sommigen zijn grote fan, anderen hoeven hem niet in de buurt.
Binnen mijn Amerikaanse opleiding bij Animal Behavior College werd er geen enkele referentie gemaakt naar Cesar Millan, omdat zijn methodes tot de ouderwetse manier zouden behoren. Als er in professionele kringen over hem werd gepraat, was dat bijna altijd op een negatieve manier. Toegegeven, neem ik zijn programma The Dog Whisperer op National Geographic altijd met een korrel zout, wetende dat filmmakers de nodige drama prefereren die de kijkcijfers binnenhaalt, boven Cesars eigenlijke filosofie.
Nu, zes jaren later, hang ik aan de telefoon met mijn collega. ‘Lees nu toch die man zijn boek eens. Geef het toch een kans.’
En zowaar: ik heb mijn eerste Cesar-boek uit.

Zoals bij iedere collega waarmee ik tot op heden in aanraking kwam, zijn er visies waar ik het mee eens ben en details waar ik me vragen bij stel. Dat komt voornamelijk omdat hondenpsychologie nog in z’n babysokjes zit, en we het vooral moeten hebben van onze eigen ervaringen in plaats van gevestigde criteria. En hoewel de meeste honden er dezelfde principes op nahouden, zijn mensen geneigd om subjectief over hun waarnemingen te oordelen, wat resulteert tot verschillende visies binnen hetzelfde vak.
De prioriteit ligt voor mij in het fysieke en emotionele welzijn van de hond, en het deed me deugd te lezen dat dat bij Cesar niet anders is.
Om te beginnen, maak ik je graag alert op het cultuurverschil tussen onze Westerse achtergrond, en de traditioneel Mexicaanse achtergrond van Cesar Millan. De manier waarop honden worden behandeld is in beide werelden sterk verschillend. Hoewel onze kijk op zwerf- en werkhonden voornamelijk negatief is, heeft Cesar een punt wanneer hij beweert dat dit soort honden zelden onder de problemen leidt van onze huishonden, namelijk verlatingsangst, obsessies, neuroses etc. Deze honden hebben een doel: werken en overleven. Ze leggen dagelijks kilometers af, werken voor hun eten en hebben een sterke band met soortgenoten. En het is de kalme, onderdanige houding die hieruit voorstemt, waardoor Cesar zich liet inspireren wanneer hij in Amerika honden wilde rehabiliteren. Fair enough. Ik ben het ermee eens dat vele honden in onze maatschappij problemen ervaren omdat ze ver van hun natuurlijke noden en vrijheden verwijderd zijn.

‘Normaal is hij veel wilder als er iemand binnenkomt. Dan springt hij op en blaft hij. Ik sta ervan versteld dat hij bij jou zo rustig is.’
‘Hoe komt het dat hij dat nu bij jou wel doet en bij mij niet?’
Deze zinnen hoor ik regelmatig op huisbezoeken, en om de één of andere reden spookt Cesars stem dan in mijn achterhoofd, wanneer ik mensen uitleg dat het om je houding gaat en de energie die je daarmee uitstraalt. That’s right: calm & assertive.
Ik raad mensen die moeite hebben met het hanteren van de juiste lichaamstaal aan om naar The Dog Whisperer te kijken, om te leren uit Cesars houding. Wanneer je je immers kalm en vriendelijk maar zelfzeker opstelt tegenover honden, zullen zij geneigd zijn jou als een ‘leider’ te beschouwen, een begrip dat de laatste jaren controversieel is geworden. Volgens mij voelen honden zich wel degelijk comfortabel bij een rustig, fair figuur die rekening houdt met iedereens noden en die instaat voor de veiligheid van de familie. Wanneer deze begeleiding ontbreekt, ontstaat er makkelijk onrust die vaak onterecht als dominantie wordt bestempeld.
Een leider is niet iemand die bevelen schreeuwt en niet iemand die eerst eet. Een leider is een kalm, zelfzeker individu dat op een vriendelijke maar consequente manier instaat voor de veiligheid van zijn familie.

Volgens Millan is de sleutel tot een hechte band met je hond ‘beweging, discipline en genegenheid’, in die volgorde.
Honden die op vaste regelmaat een fysieke uitlaat krijgen, ervaar ik meestal als voldane dieren die een bewuste lijn kunnen trekken tussen momenten van opwinding en rust.
Honden die discipline worden bijgebracht, hebben een oog voor de bedoelingen van hun leider, beschikken over zelfbeheersing en houden zich aan huisregels, wat het gelukkige samenleven bevordert. (Discipline heeft niets te maken met militair gedril, maar houdt in dat er duidelijke regels worden gecommuniceerd naar de hond toe, op een rustige, vriendelijke maar consequente manier.)
Sommige honden die veel genegenheid genieten, monden uit tot sociale dieren, anderen hechten zich aan slechts bepaalde personen. Honden die geen genegenheid krijgen, worden vaak solitaire wezens die op latere leeftijd nog moeilijk te socialiseren zijn.
De volgorde van deze begrippen is volgens mij afhankelijk van de hond. Als ik een extreem angstige asielhond rehabiliteer, die verstijft bij de aanwezigheid van ieder mens, zal ik hem eerst aan mezelf laten wennen en hem genegenheid bieden om zo zijn vertrouwen te winnen, pas daarna volgt de rest.
In dat opzicht bekijk ik honden niet als beesten die allemaal op dezelfde manier denken en voelen. Honden zijn voor mij individuen met een eigen referentiekader, en worden in mijn opinie ook best zo benaderd.

Over het algemeen blijkt dat ik me, ondanks enkele onenigheden, best kan vinden met Cesar Millan. Mijn afkeer, besef ik, lag niet bij hem of zijn filosofie. Het lag ‘m in de weerspiegeling van de mensen die zijn programma volgen. En believe me, ik haal ze er zo uit. Het zijn de mensen die hun hond in een hoek drijven, hun vinger opsteken en tot het irritante toe ‘tsjjt’ zeggen, in de hoop dat ze op die manier aan hondenfluisteren doen. Het zijn de mensen die tijdens een wandeling een schop geven in de lies van hun hond, ‘want Cesar doet dat ook’, en het zijn de mensen die hun honden wurgen met sliplijnen, ‘want Cesar gebruikt dat ook’.
Dit zijn onverantwoorde manieren van na-apen, die ver te zoeken zijn van de originele methode die Cesar toepast. Ik raad deze mensen aan om van het programma af te stappen en de boeken te lezen van hun grote held. En als we dan toch bezig zijn, stop dan met ‘tsjjt’ te zeggen, maar werk aan je kalme, zelfzekere houding. Schop je hond niet langer, maar leer dat een eenvoudige aanraking op het juiste moment wel voor de aandacht van je hond kan zorgen. En laat die sliplijn maar gewoon in de lade liggen.
Zelf zorg ik er liever voor dat een hond je met plezier en vertrouwen volgt zonder dwangmateriaal, alvorens er lijnen aan de pas komen.

Voor wie zich erin interesseert, verdiep ik me gedetailleerder in bepaalde uitspraken van Cesar Millan.

Over gehoorzaamheidstraining:
‘Ze (mensen met honden die probleemgedrag vertonen) dachten dat, zodra een hond geleerd had om te gehoorzamen op bevel, die angst, die onzekerheid of andere gedragsproblemen als door een wonder zouden verdwijnen. Dat is een veelvoorkomend, maar gevaarlijk misverstand. Het is absoluut waar dat, als een hond van nature een vriendelijk en meegaand karakter heeft, traditionele hondentraining kan helpen om haar tot rust te brengen, waardoor het leven voor alle betrokkenen een stuk makkelijker wordt. Maar bij een hond die zenuwachtig, gespannen, opgewonden, angstig, agressief, dominant, paniekerig of anderszins onevenwichtig is, kan traditionele training af en toe meer kwaad dan goed doen.’
Well said. Relatieversteviging en duidelijke communicatie hebben niets met bevelen te maken. Integendeel, het aanleren van ‘bevelen’ creëert volgens mij een ondertoon van baasje en slaafje, terwijl het volgens mij belangrijker is om met elkaar te kunnen samenwerken en elkaar te begrijpen. Leiderschap heeft niets te maken met bevelen geven, het ligt in de duidelijke communicatie in je alledaagse leven.

Over gender:
‘In roedels van wolven en wilde honden is de leider vaak het mannetje, omdat het hormoon testosteron een sleutel schijnt te zijn tot dominant gedrag.’
How there, horsy. Hier slaat Cesar de bal mis, en dat zeg ik niet omdat ik Shewolf ben. Er zijn voldoende voorbeelden van wilde wolvenfamilies waarbij een wolvin aan het hoofd staat. Doorgaans spreekt men eerder van een koppel (vaak moeder en vader) aan de leiding. Binnen dat koppel is het vaak de teef die de broek draagt. Het heeft volgens mij meer te maken met emotioneel evenwicht dan met gender. Het emotioneel meest evenwichtige individu zal als vanzelf gevolgd worden door de groep. In de praktijk kan ik het voorbeeld geven van wolvinnen nr. 9, 40 en 42 uit de geschiedenis van de wolven uit Yellowstone National Park.
Voel je hierdoor dus niet bedreigd, vrouwelijke hondenliefhebbers. Het zit ‘m allemaal in je hoofd, niet in je broek.

Over doen alsof:
‘Ze (honden) doen niet alsof, dat kunnen ze niet eens, al zouden ze het willen.’
Ik zou kunnen refereren naar voorbeelden van primaten die elkaar voor de gek houden om iets lekkers van elkaar te stelen, of om stiekem te paren achter de rug van een ander. Maar ik hoef het niet zo ver te zoeken.
Scout, mijn wolfhond, is dol op poezendrolletjes. Hij weet precies wanneer hij ze kan bemachtigen (wanneer ik er niet ben), en wanneer niet (als ik er wel ben). Maar soms ben ik te vaak in de buurt, en verliest Scout zijn geduld. Niet dat ik daar iets van merk. Hij ligt dan schijnbaar ontspannen te soezen, tot ik een seconde de kamer verlaat, eer hij zijn kans grijpt. En met seconde, overdrijf ik niet. Soms staat hij rustig op als ik voor de televisie zit, kriebelt hij wat aan mijn haren om mijn reactie te testen, en als ik diep genoeg op mijn serie ben geconcentreerd, trekt hij zijn klauwen in om op zijn kussentjes, geruisloos de badkamer in te sluipen, waar hij de drolletjes oplikt.
Dit soort listen hoor ik dan achteraf van mijn vriend, die het lollig vindt om dit te zien gebeuren.
Op die momenten doet Scout wel degelijk alsof hij ligt te soezen, en doet hij alsof hij nog steeds ligt te soezen terwijl hij eigenlijk al lang in de badkamer zit.

Over leiderschap:
‘Voor honden bestaan er slechts twee posities in een relatie: leider en volgeling. In hun wereld bestaat geen middenweg.’
Als je relatie stevig is opgebouwd uit duidelijke communicatie en onderling respect en vertrouwen, is er een wisselend leiderschap mogelijk.Ook hier kan ik op eigen voorbeelden teren. Wanneer ik me onveilig voel, laat ik Scout voorgaan om op zijn oordeel te vertrouwen. Als wij in natuurgebied wandelen, laat ik hem de weg kiezen. Als ik migraine heb, laat ik Scout ‘eisen’ wanneer hij eet en buiten gaat. Maar op ieder moment kan ik mijn houding en stem veranderen, en daarmee aangeven dat ik weer de touwtjes in handen neem. Dat is de kracht van duidelijke communicatie en een stevige relatie.

Over alternatief gedrag:
‘Als ik instinctief gedrag voorkom, dan moet ik het wel vervangen door een andere activiteit zodat de energie op iets anders wordt gericht. Je kunt niet zomaar iets wegnemen zonder er iets voor terug te geven. De energie die de hond tot het ongewenste gedrag dreef, verdwijnt niet zomaar omdat jij haar tot de orde hebt geroepen! Je moet die ongewenste bezigheid vervangen door iets wat wel is toegestaan.’
Mensen die met me hebben samengewerkt, weten hoe hard ik hamer op het aanbieden van alternatief gedrag. Tonen wat je wel wilt. Make it happen. Dat is precies wat Cesar hier bedoelt. Het heeft weinig zin om je hond telkens te wijzen op de dingen die hij fout doet. Integendeel, tik jezelf op de vingers. Bedenk hoe je dit had kunnen voorkomen, en toon je hond wat je wel van hem verwacht. Communiceer.

‘Wat vindt jij van Cesar Millan?’
Ik heb de vraag inmiddels al zo vaak te horen gekregen dat ik er nog amper op reageer, een beetje zoals gewenning aan een deurbel voor een hond. Maar ik ben blij dat ik eindelijk de moeite heb genomen om de man uit te horen, en hoop dat ik bij deze de vraag heb kunnen beantwoorden.
Cesars achtergrond en ervaringen hebben hem gekneed tot de man die hij vandaag is. Hij is niet slecht en hij is niet geweldig*. Hij is menselijk. Het enige wat wij kunnen doen, is leren van elkaar, maar bovenal van de honden waarmee we dagelijks in contact treden. Zij blijven tenslotte onze beste leraars.

*Cesar Millan werkt dagelijks binnen een groep van 40+ honden in zijn Dog Psychology Center, waarmee hij allerlei uitstapjes maakt en waartoe hij vreemde honden introduceert. Het spreekt voor zich dat dergelijke situaties een hoop meer discipline en fysieke uitlaat vergen dan de kleinere groepen die wij met onze honden vormen. Tijdens mijn werkdagen in Doggy Day Camp heb ik tevens geleerd dat grote groepen honden onmiskenbaar nood hebben aan duidelijke grenzen en consequent leiderschap. Dit biedt tevens een gezond perspectief op Cesars neiging tot beweging, discipline en als laatste genegenheid.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s